گفتاری از حجت الاسلام نامخواه

تبیین «الهیات عدالتخواهی» با نگاهی به آیات سوره ماعون/ تکذیب‌کنندگان دین چه ویژگی‌هایی دارند؟

۹۹/۰۲/۱۲، ۱:۲۴ ب٫ظ

هر حرکتی خواه با اهداف معنوی و انسانی و یا اهداف اجتماعی محتاج به معرفت است. امروز یکی از مهم‌ترین نیازهای جامعه ما که در دشواری‌های مختلف بیش از پیش خود را نشان می‌دهد نیاز به عدالت است…الهیات عدالتخواهی در واقع تلاش می‌کند آیات و روایاتی را به بحث بگذارد که به‌صورت مستقیم به حرکت ما جهت، نیرو و روح ببخشند.

به گزارش «ایام»، «الهیات عدالتخواهی» عنوان سلسله جلسات آنلاینی است که جنبش عدالت‌خواه دانشجویی در شب‌های ماه مبارک رمضان بصورت زنده در فضای اینستاگرام و با حضور کارشناسان مختلف برگزار می‌کند. در این جلسات کارشناسان به تشریح و تبیین آیات و روایات پیرامون عدالتخواهی می‌پردازند. آنچه در ادامه می‌خوانید متن ویراسته اولین جلسه از سلسله جلسات مجازی «الهیات عدالتخواهی» است که با حضور حجت الاسلام نامخواه و با موضوع «بینوایان و امکان دینداریِ/ با نگاهی به آیات سوره ماعون» برگزار گردید. این سلسله جلسات مجازی در شب‌های ماه رمضان از ساعت۲۲ الی ۲۲:۱۵ در صفحه اینستاگرام اتحادیه جنبش عدالتخواه  دانشجویی به آدرس @edalatkhahi.ir برگزار خواهد شد.

هر حرکتی محتاج به معرفت است

امیرالمومنین که این ماه به نوعی منصوب به ایشان است در روایتی به کمیل_آن یار صدیقی و وفادار خود_می‌فرمایند: انسان در هر حرکتی که بخواهد انجام دهد، برای آنکه بتواند آن حرکت را سامان داده، جهت گیری آن را اصلاح نماید و به سمت اصلاح جامعه پیش ببرد، نیازمند معرفت و آگاهی است.

هر حرکتی خواه با اهداف معنوی و انسانی و یا اهداف اجتماعی محتاج به معرفت است. امروز یکی از مهم‌ترین نیازهای جامعه ما که در دشواری‌های مختلف بیش از پیش خود را نشان می‌دهد نیاز به عدالت است.

به تعبیر رهبر انقلاب عقب‌ماندگی در عدالت مسئله اساسی جامعه ما است و حرکت‌ها در نگاه شیعی، وقتی رو به جلو، مترقی و به سمت اصلاح جامعه خواهند بود که هدف اصلی آنها قسط و برپایی عدالت باشد. امروز این نیاز بیش از حد در جامعه احساس می‌شود.

معرفت وحیانی، یکی از مهم‌ترین انواع معرفت

بررسی الهیات عدالتخواهی ابتکار بسیار خوبی است که دوستان انجام دادند، چرا که اگر می‌خواهند تحت عنوان عدالتخواهی حرکتی را دنبال کنند و پرچمی تحت این عنوان بلند شود، محتاج معرفت خواهد بود، اگرچه حرکت عدالتخواهانه یک حرکت فطری است. یعنی اگر چه انسان‌ها به خودی خود محتاج این ارزش در جامعه بوده و به دنبال آن هستند؛ اما سامان دادن یک حرکت اجتماعی در این بستر فطری نیاز به معرفت دارد و یکی از مهم‌ترین انواع معرفت، معرفتی است که به واسطه آموزه‌های وحیانی، یا بصورت مستقیم از طریق آیات قرآن و یا غیر مستقیم از طریق ائمه معصوم به ما رسیده است.

الهیات عدالتخواهی در سوره ماعون

الهیات عدالتخواهی در واقع تلاش می‌کند آیات و روایاتی را به بحث بگذارد که به‌صورت مستقیم به حرکت ما جهت، نیرو و روح ببخشند.

در ادامۀ بحث مایلم دربارۀ یکی از شگفت انگیزترین سوره‌های قرآن که ادبیات و لحن کلام آن انسان را واقعا به شگفتی و هراس می‌اندازد صحبت کنم. در مدت زمانی که بر آیات کوتاه این سوره تامل می‌کردم، با خودم فکر کردم واقعا ای کاش آیات و سوره‌های دیگری را برای بحث انتخاب کرده بودیم. به این دلیل که فکر می‌کنم یکی از هراس انگیزترین آیات قرآن را ما در سوره ماعون می‌بینیم.

تکذیب کنندگان چه کسانی هستند؟

«بسم الله الرحمن الرحیم. أَرَأَیْتَ الَّذِی یُکَذِّبُ بِالدِّینِ» با این پرسش شروع می‌کند. آیا می‌خواهید کسانی که دین الهی را تکذیب کردند به شما نشان دهیم؟ می‌خواهید کسانی را که دین، گوهر و سرمایه بشر برای هدایت را دروغ می‌پندارند، به شما نشان دهیم؟ آنها صرفا انسان‌هایی نیستند که احیانا خطایی در یکی از احکام و یا اعتقادات دینی داشته باشند؛ یا تمامی دین و مجموعۀ دین را تکذیب کنند و تمام دین را دروغ بپندارند. آنها صرفا انسان‌هایی نیستند که بگویند خدا و رسولی وجود ندارد و دین ساخته اوهام بشر است.

می‌فرماید: «فَذلِکَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ وَ لا یَحُضُّ عَلى‌ طَعامِ الْمِسْکِینِ» این دست آیات به ما می‌گوید که تصویر و نگاه خودتان را از ایمان تغییر بدهید. موضوع ایمان فقط خدا نیست. بلکه یتیم و مسکین، مستضعفین و محرومین، رنج دیدگان و بی‌نوایان جامعه هم موضوع ایمان هستند. شما اگر می‌خواهید ایمان بیاورید باید توجه به یتیم و مسکین را در دستور کار خودتان قرار دهید. اگر به خدا و رسول ایمان داشته باشید، اما این ایمان شما در عمل زاینده تکلیف شما نسبت به رنج دیدگان، مظلومان و محرومان جامعه نباشد، ایمان کاملی نیست و انسان با وجود ایمان به خدا، چون به یتیم و مسکین توجه نکرده، ایمانش در ردیف تکذیب است و گویی دین را دروغ پنداشته است.

حالا آیات قرآن برای ما توضیح داده که تکذیب چه پدیده فکری و ذهنی وحشتناکی است و انسانی که دین خدا را تکذیب می‌کند خداوند او را رها خواهد کرد. یعنی او را رها می‌کند تا بازی کند و گمان نماید که در حال کارهای خیر است. اما نهایتا خداوند یقه این تکذیب کننده را می‌گیرد.

ویژگی دینداران حقیقی
۱. از توجه به رنج دیدگان غافل نمی‌شوند

ایمان پایه‌ای در آسمان و پایه‌ای در زمین دارد. ایمان توجه به خدا و خلق خدا، عبادت خدا و تحقق عدالت و خدمت در میان خلق خدا است. ایمان رنج دیدگان جامعه را از دایره توجه انسان مومن خارج نمی‌کند.

حالا این توجه باید چه سطوحی داشته باشد. سطح اول، «فَذلِکَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ». کسانی که ادیان را تکذیب می‌کنند «أَرَأَیْتَ الَّذِی یُکَذِّبُ بِالدِّینِ»، نه تنها باور به اشتباه ندارند، بلکه تمامی مجموعه آموزه‌های الهی و توحیدی که از آسمان تحت عنوان دین برای بشر آمده را دروغ می‌پندارند. آنها کسانی هستند که یتیم را می‌رانند و حق یتیم را که در اموال ما و همه آحاد جامعه است نمی‌پردازند.

۲. مردم را به احوال مسکینان متوجه می‌کنند

گام بعدی، ممکن است کسانی باشند که حق یتیم را هم بپردازند و جزو«فَذلِکَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ» نباشند، اما «وَلَا یَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْکِینِ» باشند. یَحُضُّ به معنای تشویق است. آنها یک فضای اجتماعی برای توجه به مسکین ایجاد نمی‌کنند. خودشان به مسکین توجه می‌کنند، ولی همین و بس. در واقع توجه آنها به مسکین به توجه شخصی آنها محدود می‌شود و فضایی را در جامعه به منظور توجه آحاد مردم به مسکین ایجاد نمی‌کنند.

اینجا هم تعبیر دقیقی درمورد مسکین وجود دارد. «وَ لا یَحُضُّ عَلى‌ طَعامِ الْمِسْکِینِ» و نه طَعامِ الْمِسْکِینِ. کاری که خیلی وقت‌ها بسیاری از ما انجام می‌دهیم اطعام مسکین نیست. ما نگران غذای مسکین هستیم اما این نگرانی خود را از طریق دادن صدقه و کمک به فقیر رفع می‌کنیم. در حالیکه این مسئله شامل اطعام و بیشتر از آن می‌شود. به‌عبارتی نگران غذای مسکین بودن، تشویق آحاد جامعه نسبت به این است که نگران حداقل‌های زندگی رنج دیدگان باشند. این موضوع از شرایط دین‌داری است و کسی که دیگران را تشویق نمی‌کند که نسبت به غذای محرومان و حداقل‌های زندگی رنج دیدگان نگران باشند، جزو کسانی است که دین خدا را تکذیب می‌کنند.

ویژگی دینداران دروغین و تکذیب کنندگان دین

بر اساس  این نگاه به ایمان که پایه‌ای در زمین و پایه‌ای در آسمان دارد، دینداران و کسانی که نماز را به پا می‌دارند، نباید این سه ویژگی‌ای که در آیات بعد مطرح می‌شوند را داشته باشند. «فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ» وای بر آنها که نماز، نشانۀ مهم ایمان را برپا می‌دارند، اما ویژگی‌های لازم برای برپا داشتن نماز خود را ندارند. این سه ویژگی‌ها عبارتند از:

۱. کاهلی در نماز

«الَّذِینَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ» و «الَّذِینَ هُمْ یُرَاءُونَ». این دو ویژگی مربوط به پایه الهی و سویه خدایی وآسمانی ایمان است.

یک، کسانی که در نماز خودشان کاهلی می‌کنند. سَاهُونَ یعنی سهو و خطای انسان و مراد از این آیه انسان‌هایی است که به رابطه خودشان با خدا که درچارچوب نیایش‌ها، اذکار و آیات در نماز متجلی می‌شود، توجه ندارند. «الَّذِینَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ».

۲. ریاکاری در دینداری

«الَّذِینَ هُمْ یُرَاءُونَ» نماز که رابطه آنها با خدا است را برای ریا و یک رابطه معنوی ریایی و نه برای ارتباط با خدا برپا می‌دارند. وای بر آنها ولو اینکه حتی نمازگزار باشند. چرا؟ چون اینها هم در ردیف کسانی هستند که ایمان واقعی نیاوردند. کسی که ایمان واقعی آورده باشد آن پایه‌ای که رابطه انسان مومن با خدا است را محکم می‌چسبد و دست‌آویز قرار می‌دهد و آن نماز را جدی می‌گیرد. او نماز را نه برای ریا می‌خواند و نه در آن بی‌توجهی و کاهلی راه می‌دهد.

۳. بی‌توجهی به حداقل‌های زندگی محرومان

پایه دوم ایمان «وَیَمْنَعُونَ الْمَاعُون» وای بر نمازگزارانی که به حداقل‌های زندگی رنج دیدگان، محرومان و مستضعفان جامعه توجه نمی کنند، ولو اینکه نماز بخوانند. این یعنی عبادت منهای عدالت. عبادت منهای توجه به محرومان و مستضعفان. وای بر آن نمازگزار و وای بر آن نمازگزاران. حقیقتا آیه و سوره عجیب است. انسان به خود می‌لرزد که مبادا من از تکذیب کنندگانی باشم که شاید کمک نکردم و اگر کمک کردم تشویق نکردم. تشویق کردم اما مانع فراهم شدن ماعُون یعنی حداقل‌های زندگی برای احاد جامعه بودم.

انسان به خودش می‌لرزد و در این شب‌های نورانی از خدای خودش تقاضا و تمنا دارد که به حق این آیات نورانی همه ما را جزو مومنان حقیقی قرار دهد، یعنی مومنانی که دغدغه حداقل‌های زندگی محرومان و مستضعفان و دغدغه غذای مسکینان را دارند و علاوه بر اطعام مسکین که لازم هست، به تشویق و ترغیب آحاد جامعه برای توجه به طعام و حداقل های زندگی مسکین نیز اقدام می‌کنند.

تنظیم: علیرضا خزاعی


لطفا در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک بگذارید
لینک کوتاه: https://ayyam.ir/3902

چاپ نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برگزیده‌ها


آخرین رویدادها

مشاهده همه

تازه‌های شبکه‌های اجتماعی