گفتاری از دکتر جمال یزدانی با موضوع «قیام الله؛ راهبردها و الزامات»

قیام برای خدا صرفا به بُعد فردی محدود نمی‌شود/ اولین آسیب «قیام برای نفس» در جامعه اسلامی، تسلط قدرت‌های جهانی است

62 بازدید ۹۹/۰۳/۱۲، ۱۱:۴۴ ق٫ظ

پیامی متعلق به سال۱۳۲۳ از حضرت امام به یادگار مانده است که نشان می‌دهد امام از همان سال‌ها دغدغه قیام‌لله را داشته است. پیامی که با این آیه آغاز می شود: “قل انما اعظکم بواحده ان تقوموا لله مثنی و فردا ثمّ تتفکروا”…

به گزارش «ایام»، «الهیات عدالتخواهی» عنوان سلسله جلسات آنلاینی است که اتحادیه جنبش عدالت‌خواه دانشجویی در شب‌های ماه مبارک رمضان بصورت زنده در فضای اینستاگرام و با حضور کارشناسان مختلف برگزار می‌کند. در این جلسات کارشناسان به تشریح و تبیین آیات و روایات پیرامون عدالتخواهی می‌پردازند. آنچه در ادامه می‌خوانید متن ویراسته هشتمین جلسه از سلسله جلسات مجازی «الهیات عدالتخواهی» است که با حضور دکتر جمال یزدانی و با موضوع «قیام الله؛ راهبردها و الزامات» برگزار گردید.

قیام‌الله؛ دغدغه امام در تمام عمر

پیامی متعلق به سال۱۳۲۳ از حضرت امام به یادگار مانده است که نشان می‌دهد امام از همان سال‌ها دغدغه قیام‌لله را داشته است. پیامی که با این آیه آغاز می شود: «قل انما اعظکم بواحده ان تقوموا لله مثنی و فردا ثمّ تتفکروا» و به نظرمی‌رسد این پیام شرح همین آیه باشد. چنانکه می‌توان گفت آنچه امام خمینی در طول نهضت اسلامی رقم زد؛ همگی در مسیر شرح و بسط همین آیه شریفه بوده است.

قیام برای خدا تنها راه اصلاح دوجهان است

حال بخش ابتدای این پیام که در صفح ۲۱، جلد اول صحیفه امام آماده است. «قُلْ اِنَّما اَعِظُکُم بِواحِدَهٍ أنْ تَقُومُوا لله مَثنی وَ فُرادی». خدای تعالی در این کلام شریف، از سرمنزل تاریک طبیعت تا منتهای سیر انسانیت را بیان کرده و از بهترین موعظه‌هایی است که خدای عالم از میانۀ تمام مواعظ انتخاب فرموده و این‌ عبارت را که تنها راه اصلاح دوجهان است را به بشر پیشنهاد کرده است.

این پیام از دو بخش تشکیل‌شده است. بخش اول مسئله شناسی امام و نوع نگاه و تحلیشان به جامعه و زمان خود است. امام در ابتدای این پیام آیه‌ای را بیان می‌کند که طبق گفتۀ خودشان نگاه ایشان به جامعه ایرانی، منابع دینی و جهانی که در آن زندگی می‌کند، همگی منطبق بر این آیه شریفه است. ذکر این آیه بیان تحلیل شرایط موجود و یک نوع مسئله شناسی است که تا انتهای حرکت امام، ایشان با همین نگاه پیش می‌روند.

بخش دوم شامل بیان راهکار توسط حضرت امام است. جمله کلیدی حضرت امام در این پیام این است که قیام برای خدا تنها راه اصلاح دوجهان است و است این عنصر کلیدی باید محورحرکت جامعه بشری قرار بگیرد.

قیام در جهان ابتدا از مبنای قیام علیه نفس شروع می‌شود

امام در ادامه به سه بُعد از قیام برای خدا اشاره می‌کند. ابتدا بعد عرفانی قیام را در حیطه فردی طرح کرده و از طریق بیان نمونه کامل انسانی مانند حضرت ابراهیم(ع)، حضرت موسی(ع) و پیامبر(ص) به تبیین این بعد از قیام می‌پردازد. امام می‌گوید: پیامبران ابتدا در آغاز مسیر حرکت خود در حیطه فردی و علیه نفس‌شان قیام کردند. ایشان همچنین تاکید می‌کند که قیام در جهان ابتدا از مبنای قیام علیه نفس شروع می‌شود.

قیام برای خدا صرفا به بُعد فردی محدود نمی‌شود

سطح دیگری از قیام که امام به آن اشاره می‌کند، بعد اجتماعی سیاسی قیام است. یعنی بَعد از ذکر مثال حضرت ابراهیم که علیه نفس خود جنگیده و قیام کرده است به مصداق حضرت موسی اشاره می‌کنند که قیام او بیانگر بُعد اجتماعی سیاسی قیام در جامعه است. امام خمینی با اشاره به قیام حضرت موسی در برابر فرعون که مظهر فرهنگ استبدادی در جامعه زمان خودش محسوب می‌شده است، این نکته را که از نظر ایشان قیام برای خدا صرفا به بُعد فردی محدود نمی‌شود، مورد تاکید قرار می‌دهد.

بُعد فرهنگی_فکری  کامل کننده  فرآیند قیام الله

پس از اشاره به سطح عرفانی و سطح سیاسی-اجتماعی قیام، ازنظر امام قیام به این دو بعد محدود نمی‌ماند، بلکه بعد سومی نیز دارد که یک بُعد مبنایی و اساسی است. یعنی کار قیام در جامعه صرفاً باقیام فردی یا قیام در سطح سیاسی-اجتماعی تمام نمی‌شود، بلکه بعد فرهنگی-فکری قیام است که کار را تمام می‌کند. برای این بُعد از قیام در جامعه، حضرت امام مصداق حرکت پیامبر (ص) در برابر عادات و عواید جاهلی را طرح می‌کند. این طبقه‌بندی در قیام اجتماعی به نظر من بسیار حیاتی است و می‌تواند معیار و حرکت خوبی برای سنجش حرکت‌های اصلاحی از انواع گروه‌های و جریان‌های  فکری مختلف در جامعه باشد. لذا به‌نظرم این معیار باید در دست همه مکلفین و مسلمانان قرار گیرد تا بر اساس این مبنا به جریانات فردی و اجتماعی توجه کنند.

مشکل جامعه اسلامی، فراموشی قیام الله در جامعیت آن است

وقتی‌که امام تصویری از ابعاد مختلف قیام برای خدا، یعنی ابعاد سه‌گانه آن را در جامعه طرح می‌کند، پس از آن به تبیین منشأ ایجاد وضعیتی که جامعه ایرانی در آن زمان، یعنی در دهه ۲۰ و در جهان با آن مواجه بوده، می‌پردازد و چرایی آن را به این خاطر می‌داند که قیام برای خدا در جامعیت خود یعنی در هر سه بعدش فراموش‌شده و به‌جای آن، قیام برای نفس حاکم شده است که تحلیل بسیار دقیقی است.

تسلط قدرت‌های جهانی؛ اولین آسیب «قیام برای نفس» در جامعه اسلامی است

در ادامه امام قیام برای نفس را تشریح می‌کند و مشکلاتی را که  قرار دادن قیام برای نفس به‌جای قیام برای خدا به‌دنبال دارد، بازگو می‌کند. در تبیین این مشکلات امام در همان ابتدا به بحث تسلط قدرت‌های جهانی نسبت به شئون مسلمانان و جامعه اسلامی می‌پردازد. این بیانات امام محدود به ایران نیست، بلکه برای او دایره امت اسلامی اهمیت دارد. ایشان اشاره می‌کند که وضعیت ایران جدا از امت اسلامی نیست و مرزهای ما را مرزهای امت اسلامی تشکیل می‌دهد. ایشان در ادامه وقتی می‌خواهد از مصائب جایگزینی قیام برای نفس به جای قیام برای خدا در جامعه اسلامی بگوید، اولین مصداقش تسلط و زیر نفوذ رفتن جامعه اسلامی توسط مستکبرین و قدرت‌های بزرگ جهانی است.

اولین گام برای ایجاد وحدت ترک «قیام برای نفس» است

اتفاق دیگری که در بیان امام توسط قیام به نفس صورت می‌گیرد از بین رفتن وحدت و برادری در امت اسلامی است. از این منظر اولین گام برای ایجاد وحدت ترک قیام برای نفس است. سپس مصادیق دیگری را امام مطرح می‌کند که ازجمله آن مصادیق گرفتار شدن نهادهای دینی به امور محدود است. چنانکه امام تأکید می‌کند مدارس علمی (حوزه‌های علمیه) تسلیم مشتی کودک شده‌اند یا موقوفات دینی از سوی دین‌داران به مشتی هرزه‌گرد بی‌شرف تحویل داده‌ می‌شود. درواقع تأکید امام این است که وقتی قیام به نفس در جامعه حاکم می‌شود، دین و نهادهای دینی هم از کارکرد خود می‌افتند و تبدیل به امری بی‌خاصیت می‌شوند که نمی‌توانند وضعیت اجتماعی را اصلاح کنند.

چه کسانی باید از ترویج قیام برای نفس در جامعه جلوگیری کنند؟

حضرت امام در ادامه شرح این آیه با مضمون قیام برای خدا، برون رفت از مشکلاتی که قیام برای نفس در جامعه به بار می‌آورد را وظیفه چهار صنف در جامعه می‌داند و می‌گوید تبیین نحوه مواجهه با این قیام برای نفسی که به‌صورت گسترده در جامعه ایرانی وجهانی با آن مواجهیم، به‌عهده آنها است. این طبقات عبارتند از علما، دین‌داران، وطن‌خواهان‌ و ناموس‌داران یعنی کسانی که شرافت و ارزش انسانی برایشان اهمیت دارد. امام چند پیشنهاد را در راستای قیام برای خدا مطرح می‌کند. ایشان این پیشنهادات را مستقیم با مردم مطرح می‌کند و خودش را محدود به جمعی از نخبگان و شاگردان نمی‌کند. چنانکه ازهمان ابتدا مردم را مخاطب قرار داده، با آنها سخن گفته و محتوای خود را شفاف و بدون هیچ‌گونه ملاحظه‌کاری در اختیار مردم قرار می‌دهد.

شرط ترک قیام برای نفس در جامعه اسلامی چیست؟

امام می‌گوید صرف سخنرانی کافی نیست، بلکه این چهار دسته موظف‌اند از ابتدا خودشان قیام برای نفس و منافع فردی را کنار بگذارند، تا بتوانند قیام برای خدا را محقق سازند. تا این پذیرش از سعی این طبقات اتفاق نیفتد ما نمی‌توانیم با قیام برای نفس گسترده‌ای که در سطح جامعه نفوذ پیداکرده مقابله کنیم.

امام بنا به شرایط، می‌گوید اوضاع را برای قیام غنیمت بشمارید. درسال ۱۳۲۳ امام تأکید می‌کند با شرایط موجود این که یک قیام اتفاق افتد، ازنظر من امکان‌پذیر است. حضرت امام در دهه ۵۰ و ۶۰ یکی از منتقدین  علما و حوزه است، به‌خصوص در دهه ۲۰ که می‌گوید علما یک فرصت را برای قیام از دست دادند  و به نوعی یک فرصت سوزی کردند. امام می‌گوید فاصله‌ بین سقوط رضاشاه تا کودتای ۲۸ مرداد، بهترین موقعیت بوده است برای اینکه نخبگان جمهوری اسلامی به‌خصوص علما در حوزه بتوانند قیام کنند و امور را در دست بگیرند. اما علما و نخبگان تعلل کردند و این امر باعث به تأخیر افتادن حرکت شد.

آیه ۴۶ سوره سبأ بهترین و مقوی‌ترین موعظه خداوند برای عموم بشریت است

امام معتقد است این قیام ابتدا باید به‌صورت جمعی صورت گیرد. لذا تمام تلاشش را در طول مسیر نهضت انجام داد تا مردم و نخبگان را به این سمت و سو حرکت دهد تا قیام را به‌صورت جمعی رقم بزند. حضرت امام تمام تلاش خود را برای این کار به میدان می‌آورد، برای قیام جمعی، ساز کار طراحی می‌کند، از آنهایی که در این مسیر هزینه پرداختند، دل‌جویی می‌کند، گاهی مواقع انظار می‌کند و گاهی نیز به‌صورت انفرادی حرکت می‌کند. یعنی طبق آیه، قیام را به‌صورت فرادا انجام می‌دهد تا خط را بشکند و ترس دیگران را بریزد. تمام عمر امام به دنبال محقق کردن مضمون همین آیه است که ازنظر ایشان این تنهاترین، بهترین و مقوی‌ترین موعظه خداوند برای عموم بشریت است که باید محقق شود.


لطفا در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک بگذارید
لینک کوتاه: https://ayyam.ir/6389

چاپ نوشته


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برگزیده‌ها



تازه‌های شبکه‌های اجتماعی