«شهید بهشتی و عملگرایی» در گفتگویی با دکتر صفار هرندی

آزاد اندیش، قاطع و تیزبین در میدان عمل

35 بازدید ۹۹/۰۴/۸، ۵:۵۸ ق٫ظ

هنگامی که می‌خواستند نخست وزیر را انتخاب کنند و بسیاری از چهره‌ها مطرح شدند، شهید بهشتی با نهایت شهامت گفت «اگر مسعود رجوی دارای افکار التقاطی و منافقانه نبود، از نظر قدرت اجرایی و توانایی سازماندهی، فرد بسیار مناسبی برای احراز این شغل بود».

به گزارش «ایام»، متن پیش رو گفت‌وگوی ماهنامه «شاهدیاران» با «محمدحسین صفار هرندی» عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با موضوع «شهید بهشتی و عملگرایی» است، این گفتگو در مجلّد شماره ۸ این ماهنامه به چاپ رسیده که در ادامه آن را می‌خوانید:

در دوران گذشته نام و آوازه آیت الله بهشتی برای شما چه چیزهایی را تداعی می‌کرد؟

در دوران قبل از انقلاب، مرحوم دکتر بهشتی در نگاه ما شخصیت ویژه‌ای داشت. آن قدری که ما می‌فهمیدیم، انتخاب ایشان توسط آیت الله میلانی برای تبلیغ در خارج، جلوه جالبی داشت. آنچه که من از او در ذهنم تصویر کرده بودم یک روحانی روشن‌بین و دارای ویژگی‌هایی چون تسلط به مبانی دینی، آشنایی با شیوه‌های گفتمان با قشر جوان، دانشجو و تحصیل‌کرده و حتی کسانی که در خارج اقامت داشتند بود. افرادی هم که در خارج با ایشان تماس داشتند، از تسلط علمی و ویژگی‌های اخلاقی او بسیار تعریف می‌کردند. تا سال‌های ۴۷، ۴۸ چنین تصویری از ایشان در خاطرم بود، سوای این که مرحوم ابوی هم ایشان را کاملا می‌شناختند.

خاطره اولین دیدارتان را بگویید.

گمانم سال‌های ۵۱، ۵۲ بود که از دبیرستان فارغ التحصیل شده بودم. مرحوم ابوی پیوسته از دکتر بهشتی به عنوان چهره شاخص روحانی آن سال‌ها یاد می‌کرد.در این زمان مرحوم بهشتی به ایران برگشت و نمی‌دانم که همین بازگشت به اقامت دائمی ایشان در ایران منجر شد یا بعدها پیش آمد. به هر حال، ما بچه‌های فارغ التحصیل دبیرستانی، جلسه‌ای داشتیم و هر از گاهی از چهره‌های حاضر در صحنه‌های فکری و مبارزاتی دعوت می‌کردیم تا به این جلسات که به شکل دوره‌ای تشکیل می‌شد بیاید و برای ما صحبت کنند. یک بار که در خانه یکی از دوستان، در جنوب تهران، خیابان صفاری، جلسه گذاشتیم، از آقای بهشتی هم دعوت کردیم. از آن دیدار یکی دو نکته جالب یادم هست. یکی از این که یکی از دوستان به حدی شیفته دکتر بهشتی بود که با تعابیر جالبی او را توصیف می‌کرد و مثلا می‌گفت هیبت ویژه‌ای دارد، قد بلند، صدای رسا و شمایل جذابی دارد، طوری که جاذبه ظاهرش، مخاطب را جذب می‌کند. او حتی این توصیف را به جاهای بامزه‌ای هم می‌کشاند و مثلا می‌گفت انگشتان دست دکتر بهشتی دو برابر دیگران کشیدگی دارد و خلاصه تعریفی که از مرحوم بهشتی می‌کرد، بسیار جالب بود. به این دلیل و دلایل بی‌شمار دیگر خیلی مایل بودم دکتر را از نزدیک ببینم. نکته جالب دیگر این بود که در فضای ایران آن روز، شنیده بودم که دکتر به خارج که رفته، اذان نماز را به سبک برادران اهل سنت می‌گوید و اشهد ان علیا ولی الله را نمی‌گوید. می‌خواستم امتحان کنم ببینم که این حرف چقدر درست است. موقعیتی جور شد و نماز را به جماعت پشت سر او خواندیم. من رفتم درست پشت سرش ایستادم و گوش‌هایم را تیز کردم و شنیدم که اذان و اقامه را کامل گفت. در عین حال که خیلی خوب می‌دانستیم که شهادت بر ولایت امیرالمومنین جزو اذان نیست و شیعه رجائاً، می‌گوید. در هر حال آن روز نمایشی را اجرا کردیم که در فضای بسته و پر از اختناق آن روزها، روشنفکرانه و غلیظ و شدید بود. در آن نمایش ازمحافل دینی رایج آن روز انتقاد کرده بودیم. دکتر بهشتی از کارمان تعریف کرد و گفت خوب است. قبلا هم این نمایش در مقابل مرحوم دکتر شریعتی اجرا کرده بودیم که به ما گفت این نمایش، محافل سنتی دینی را می‌رنجاند و باید به نوعی اشاره هم می‌کردیم که محافل پیشروی دینی هم وجود دارند و از این جهت بر ما ایراد وارد کرد. شهید بهشتی همین ایراد را هم از ما نگرفت و بعدها دیدم که در مواجهه با قشر جوان، یکسره جاذبه بود.

از ویژگی‌های ایشان کدام وجه در نظر شما برجستگی بیشتری دارد؟

مرحوم دکتر بهشتی مخاطب را مجذوب خود می‌کرد و سپس در فرصت مقتضی و با توانایی بالایی که داشت او را می‌ساخت و تربیت می کرد. کسانی هم که نسبت به او نگاه مثبتی نداشتند، وقتی یک جلسه با او مواجه می‌شدند، از او دل نمی‌کندند و حتی منتقدین پر و پا قرص او هم از این تغییر در نگرش، مصون نبودند، به طوری که پیش می‌آمد که کسی با نگاه تند انتقادی و هیاهو نزد او می‌آمد و هنگام رفتن، کرک و پرش می‌ریخت.

در وادی اخلاقیات آقای بهشتی را به کدام ویژگی می‌شناسید.

نظم و وقت شناسی، آقای قرائتی می‌گفت روزی با دوستان از قم می‌آمدیم و قرار بود ساعت ۷ نزد شهید بهشتی برویم. آمدیم و ساعت یک ربع به هفت به خانه او رسیدیم و خوشحال بودیم که دیر نکرده ایم، چون می‌دانستیم که او آدم بسیار منظمی است و حتما از این که زودتر هم آمده‌ایم، خوشحال می‌شود از و ما تمجید می‌کند. در زدیم و دیدیم انگار کسی منتظر ما نیست و بلاخره یک نفر آمد و در را باز کرد و گفتم «بفرمایید قرائتی هستم» او رفت و برگشت و عذرخواهی کرد که ساعت ۷ منتظر ما بوده‌اند. بهرحال وقت شناسی همین است که نه دیر برسی نه زود. شهید بهشتی برای تک تک لحظه‌هایش برنامه ریزی داشت . همین مسئله را هم در مورد حضرت امام (ره) ذکر می‌کنند.

در مورد شیوه مبارزاتی شهید بهشتی چه نگرش‌هایی وجود داشتند؟

در جمع ما کسانی بودند که می‌گفتند چرا دکتر بهشتی محیط داخل را که صحنه مبارزه است و در واقع اوج مبارزات مسلحانه و هنگام زندان رفتن افراد بی‌شماری است، ترک کرده و به خارج رفته است. آن‌ها معتقد بودند که آقای بهشتی، روحانی عافیت طلب است و جایی را انتخاب کرده که دردسری در آن نیست و او را با دکتر شریعتی مقایسه می‌کردند. همان‌ها کسانی بودند که بعد از یک جلسه گفت و گو با دکتر بهشتی، نگرش‌شان نسبت به او به کلی تغییر می‌کرد.

از رابطه مرحوم پدرتان و شهید بهشتی خاطره‌ای دارید؟

یادم هست یک ماه پس از این جلسه گذشته بود که مرحوم بهشتی به منزل یکی از هم محله‌ای‌های ما آمده بودند. نمی‌دانم جلسه گردشی مکتب الرضا یا هیئت دیگری بود. من نرفتم، ولی پدرم رفتند. پدرم در این جلسه به مرحوم بهشتی می‌گویند که اخیرا پسر من به جلسه‌ای آمده که شما حضور داشتید. دکتر بهشتی می‌گویند:« جلسه بسیار خوبی بود.» پدرم می‌پرسند «نگفت که پسر من است؟ » مرحوم بهشتی می‌گویند «خیر» اما نکته‌ای که مرا سخت شیفته شهید بهشتی کرد این بود که خطاب به پدرم توصیفی را گفته بود که البته در حق من روا نبود. او گفته بود «جوان‌های این دوره، حواسشان جمع است. آن‌ها نمی‌خواهند خودشان را در لوای کَس دیگری تعریف کنند، بلکه می‌خواهند به طور مستقل مطرح کنند. به همین دلیل هم پسر شما خودش را معرفی نکرده است.»

معرفی نکرده بودید؟

خیر. ولی ایشان به اعتبار عموی شهیدم، قطعا مرا می‌شناخت، با این همه تلاشی نکرد که آشنایی بدهد. او می‌خواست افراد، از خود صاحب شخصیت و کرامت باشند نه بخاطر انتساب به دیگران. این سخن او خیلی به من چسبید. از آن به بعد گاهی جلساتی را که می‌آمد، می‌رفتم، اما عملا ارتباط نداشتیم تا آستانه انقلاب.

کجا و به چه مناسبتی؟

مجلس ترحیمی برای حاج آقا مصطفی در مسجد ارگ گرفته بودند و بسیاری از آقایان از جمله آیت الله مهدوی کنی، شهید مطهری و شهید بهشتی حضور داشتند. یادم هست که آن‌ها در کنار هم نشسته بودند.

نخستین رویدادی که از مبارزه آشکار شهید بهشتی با رژیم شاه به یاد دارید، ذکر کنید.

راهپیمایی عید فطر سال ۵۷، بزرگترین راهپیمایی تا آن زمان بود. دو روز پس از آن یعنی در روز ۱۶ شهریور، راهپیمایی عظیم دیگری برگزار شد. در آن راهپیمایی، همه مردم، یکدیگر را به تجمع در میدان شهدا دعوت می‌کردند. بعضی‌ها تصور می‌کنند نام میدان ژاله پس از انقلاب به میدان شهدا تغییر پیدا کرد، در حالی که این گونه نیست. قبل از پیروزی انقلاب، چند بار در این میدان درگیری شد و چند نفر شهید شدند و مردم به شکل طبیعی و خودجودش، نام آن را میدان شهدا گذاشتند و با رنگ، روی تابلوهای خیابان و میدان هم نوشتند. در هر حال در آن راهپیمایی، شهید بهشتی جلوتر از همه حرکت می‌کرد و هنگام ظهر، در خیابان ولی‌عصر، نماز باشکوهی برگزار شد. سپس راه‌پیمایان به سمت میدان آزادی حرکت کردند و شهید بهشتی در آنجا سخنرانی مبسوطی را ایراد و مجموعه‌ای از مواضع انقلاب را اعلام کرد. من پشت جمعیت ماندم و به میدان نرسیدم. نقطه آغاز راهپیمایی‌های عظیمی که به طرف میدان آزادی داریم، اینجا بود. برنامه‌ریزی این راهپیمایی با جامعه روحانیت مبارز و برنامه‌ریز و مدیر اصلی آن، شهید بهشتی بود.

موج ترور شخصیت شهید بهشتی و مخالفت افراد و گروه‌های گوناگون، از جمله منافقین با ایشان به قبل از پیروزی انقلاب برمی‌گردد . تحلیل شما از این موضوع چیست؟

 در راهپیمایی‌های تاسوعا و عاشورا، بسیاری از کادرهای مجاهدین خلق در زندان بودند یا تازه از زندان آزاد شده بودند و می‌خواستند از این فرصت بیشترین بهره‌برداری را بکنند. به همین دلیل با پلاکاردها و عکس‌های شهدای خود در راهپیمایی شرکت می‌کردند. مرحوم دکتر بهشتی ازهمان زمان حواسشان جمع بود. ایشان در برنامه‌ریزی‌ها گفته بودند که به این شکل حضور پیدا نکنید، چون راهپیمایی متعلق به آحاد ملت است و به حزب و گروه خاصی تعلق ندارد. ولی البته آن‌ها گوش نمی‌کردند و کار خودشان را می‌کردند. مردم هم با آن‌ها بحث و جدل می‌کردند که چرا از مردم جدا هستید و مرحوم مطهری هم در این امر  بسیار جدی بود. مرحوم بهشتی اهل سماحت بود، از موضع آرامش و اطمینان برخورد می‌کرد و خیلی اهل مواجهه تند و صریح نبود.

و بعد از انقلاب؟

بعد از انقلاب، وقتی شخصیت و جاذبه‌هایش برملا شد هتک حیثیت نسبت به او هم بیشتر شد و حتی بچه مذهبی‌هایی که بینش درستی نداشتند، نسبت به او بدگمان شدند، چه رسد به کسانی که با او سابقه دشمنی هم داشتند. آقای فلانی که طرفدار روحانیت هم بود، روزی این شایعه را مطرح کرد که شهید بهشتی موقعی که خارج بوده به جای آب، شیر می خورده، استنادش هم به حرف خود دکتر بود. این موضوع به فرض اینکه واقعیت هم می‌داشت، ایرادی بردکتر بهشتی نبود، چون در آن مناطق، آب گران‌تر از شیر است. بنابراین خوردن شیر به جای آب، امری عادی است، اما آن‌ها می‌گفتند که این نشانه طبع بورژوازی است و کسی که چنین مشربی داشته باشد، بورژوا و حتی سرمایه‌دار است. عده‌ای هم او را به تفکرات غیر ولایی منتسب می‌کردند و در هر حال طیف وسیعی از تهمت‌های سخیف و پیش پا افتاده تا تهمت‌های اساسی و بنیادین به ایشان زده می‌شد. آن‌ها می‌گفتند او در مبارزه نقش اساسی نداشته، چون بخش اعظم عمرش را پس از قیام ۱۵ خرداد، در خارج کشور سپری کرده است. هنگامی که تشخیص دادند آدم موثری است، تمام نیروها و حملات خود را روی او متمرکز کردند. البته به همه حمله می‌کردند، ولی محور حملات، او بود.

از دیدگاه شما کدام رویداد بود که آقای بهشتی را عملا در معرض حملات ضد انقلاب قرار داد؟

فکر می‌کنم یکی از برجستگی‌هایی که دشمنان را سخت متوجه شهید بهشتی کرد، توانایی حیرت‌انگیز او در مجلس خبرگان و به سامان رساندن قانون اساسی در حداقل زمان ممکن بود. رئیس مجلس که کاملا مشخص بود توانایی انجام این کار را ندارد و لذا اداره امور به شکلی طبیعی به شهید بهشتی سپرده شد. یادم هست در یکی از جلسات، شهید بهشتی با چنان درایتی موضوع را اداره کرد و به نتیجه رساند که همه، حرفش را پذیرفتند. او حرفش را قاطع و محکم می‌زد، به شکلی که همه می‌پذیرفتند. طرف مخالف سعی می‌کرد به هر نحو ممکن حرف خود را به کرسی بنشاند و وقتی شهید بهشتی توانست رأی اکثریت را بگیرد، آقایی که کنار او بود گفت «همین کارها را می‌کنی که می‌گویند انحصار طلبی!» شهید بهشتی لبخندی زد و با لحنی قاطع گفت «متشکرم.» او از کسی که به او توهین کرده بود جلوی دوربین‌های تلویزیونی تشکر کرد!

واکنش شهید بهشتی در مقابل سیل اتهامات چه بود؟ آیا در این زمینه هم خاطره‌ای دارید؟

یک بار شهید بهشتی به ستاد مرکزی سپاه پاسداران آمده بودند. من آن روز ماموریت خارج از تهران داشتم و متاسفانه در آن جلسه حضور نداشتم. اما کسانی که بودند برایم نقل می‌کردند که حتی بچه‌های سپاه که آدم‌های مخلصی بودند، حرف‌های مردم کوچه و بازار را نقل می‌کردند که می‌گویند شما سرمایه‌دار هستید و از این قبیل. شهید بهشتی با نهایت متانت به همه سوالات پاسخ می‌دهند، طوری که بلاخره صدای یکی از بچه‌ها درمی‌آید که این چه جور جلسه‌ای است و مگر ما چقدر وقت داریم که بتوانیم از دکتر بهشتی درباره ریشه‌یابی مهم‌ترین مسایل کشور سوال کنیم و شما نباید به این حرف‌های مزخرف جواب بدهید. سعه صدر ایشان به حدی بود که حتی در چنین موقعیتی عنان اختیار را از کف نمی‌داد و به همه سوالات با لحنی منطقی و متین پاسخ می‌داد.

مخالفان اصلی شهید بهشتی لیبرال‌ها نبودند. متاسفانه ایشان از هم لباس‌های خود بیشتر ضربه خورد.

بله، در هر حال، حسادت سم مهلک و کارسازی است. برخی از آن‌ها به شهید بهشتی جفا کردند و زمینه را برای حملات منافقین، لیبرال‌ها و گروه‌های چپ مساعد ساختند.

به شهادت اسناد روحیه عمل‌گرایی در آقای بهشتی بسیار قوی بوده است. در این باره چه گفتنی‌هایی دارید؟

مرحوم دکتر بهشتی بسیاری از کارها را به قدری بی سر و صدا و مخفیانه انجام می‌داد که نزدیکان او هم متوجه نمی‌شدند. آن وقت‌ها در جنوب تهران گودی بود که صدها پله می‌خورد و پایین می‌رفت. پدرم بسیار از این موضوع رنج می‌برد، چون هر وقت باران می‌آمد، خانه‌های مردم پر از آب می‌شد و او معتقد بود که این منطقه لکه ننگی بر پیشانی انسانیت است. انقلاب که شد، پدرم از شهید بهشتی دعوت کرد که به منطقه میدان هرندی بیاید. ایشان در آنجا سخنرانی کرد و گفت که این محله لکه ننگی بر پیشانی جمهوری اسلامی است و باید به سرعت به امور آن سر و سامان داد. از فردا صبح،‌اهالی منطقه به تدریج به منطقه دولت آباد کوچ داده شدند.

از مصادیق شایسته سالاری در اندیشه و عمل شهید بهشتی چه مواردی قابل اشاره است؟

مردم ما خاطرات خوبی از مدیریت قاطع مرحوم بهشتی به خصوص در شورای انقلاب، مجلس خبرگان و قوه قضائیه به یاد دارند. پس از شهادت مرحوم مطهری و وفات مرحوم طالقانی، کسی نگفت که ریاست شورای انقلاب با کیست، ولی به احتمال قوی با دکتر بهشتی بوده است. شاید شنیدن ویژگی‌های ایشان برای بسیاری هنوز هم ثقیل باشد. ولی من عرض می‌کنم که ایشان بسیار گشاده دل و آزاداندیش بود. اما کسانی که به او جفا کردند، اجازه نمی‌دادند این ویژگی‌ها جلوه کنند. شهید بهشتی بسیار قاطع و با اراده بود و همین ویژگی درخشان را مخالفانش تعبیر به دیکتاتوری می‌کردند. نکته جالبی را به شما بگویم که شاید تا بحال از کسی نشنیده باشید. در آزاداندیشی، انصاف و تیزبینی ایشان همین بس که هنگامی که می‌خواستند نخست وزیر را انتخاب کنند و بسیاری از چهره‌ها مطرح شدند، شهید بهشتی با نهایت شهامت گفت «اگر مسعود رجوی دارای افکار التقاطی و منافقانه نبود، از نظر قدرت اجرایی و توانایی سازماندهی، فرد بسیار مناسبی برای احراز این شغل بود». انسان خود به خود به یاد جناب مسیح می‌افتد که در مواجهه با لاشه سگی که همه از آن اظهار انزجار می‌کردند فرمود به دندان‌های سفیدش نگاه کنید . شهید بهشتی به قدری بزرگوار بود که حتی در چهره یک منافق، نکته مثبت او را که قدرت سازماندهی بود، نشان کرده بود.

در شرایط کنونی که زمینه خوبی برای معرفی الگوهای ایثار پدید آمده، جنابعالی به عنوان یکی از متولیان فرهنگ چه شیوه‌های جدیدی را برای معرفی این چهره‌ها پیشنهاد می‌کنید؟

من معتقدم ارزش هر چیزی که ایثار می‌کنیم، زمانی آشکار می‌شود که شرایط زمانی و مکانی و موقعیت فرد و تاثیر عمل او را ابتدا بر خودش و سپس بر محیط پیرامونش، بررسی کنیم. کسی که ده بسته اسکناس دو هزار تومانی در جیب دارد و به سائلی یک سکه پنجاه تومانی میدهد در واقع ایثار کرده، چون چیزی را از خود کنده و به دیگری بخشیده است. کسی هم که مورد مراجعه محتاجی قرار می‌گیرد که به او صد تومان بدهد و چون ندارد از شرمساری به خود می‌پیچید و نهایتا هم نزد همسایه خود می‌رود و صد تومان قرض می‌گیرد تا کار آن بنده خدا را راه بیندازد ایثار می‌کند، اما تفاوت ره از کجا تا به کجاست. به اعتقاد من این فرد حتی اگر نتواند صد تومان را فراهم کند، درد شرمساری از نیاز دیگران و عجز خود، ایثار عظیمی است. ایثار فردی که وقت بی‌نهایت خود را صرف کمک به دیگران می‌کند با ایثار دانشمندی که هر لحظه و ساعت زندگیش، ارزشمند است و با این همه، از همان زمان محدود برای کمک به دیگران بهره می‌گیرد، با یکدیگر تفاوت دارند. در مورد شخصیت‌هایی چون شهید دکتر بهشتی اگر توانستیم شخصیت، توانایی‌ها، علم و صفات بارز اخلاقیش را به درستی توصیف کنیم و بگوییم که چگونه برای هر ثانیه عمرش برنامه ریزی داشت و در طول حیات کوتاهش، به چه دستاوردهای فکری و علمی عظیمی دست یافت و زندگیش را با دقت و موشکافی فراروی نسل‌های پس از انقلاب قرار می‌دادیم، آن وقت ارزش انقلاب خود را بهتر اثبات می‌کردیم. زیرا وقتی چنین شخصیت‌های جامع الاطرافی وقت و زندگی و جان خود را به پای این انقلاب می‌گذارند، قطعا این حرکت واجد ارزش‌های ویژه‌ای است که ما از آن‌ها غافل بوده‌ایم. ما چون نتوانسته‌ایم این شخصیت‌ها را به شیوه‌ای صحیح معرفی کنیم، به تبع آن، ارزش‌های اصیل انقلاب و درجه والای ایثار و شهادت نیز از نگاه ما پوشیده ماند.

در بسیاری از موارد با اسطوره سازی نادر و تبدیل این چهره‌ها به موجوداتی فرابشری و تشبث به تبلیغات بی‌محتوا که در نسل جوان دافعه ایجاد می‌کند و در حالی که اصولا اراده جوان‌ها تضعیف شده و فرهنگ جدید، آسیب‌پذیری انسان‌ها را بیشتر کرده است، شما درباره پدیده اسطوره‌سازی و در جهت مقابل آن، امحای اسطوره‌ها از ساحت اجتماعی و فرهنگی جامعه چه تحلیلی دارید؟

من به هر دو صورت تعویض دارم. اگر شخصیت‌های بزرگ خود را فرابشری کنیم، در واقع آن‌ها را از دسترس آحاد جامعه دور کرده‌ایم. از سوی دیگر، آدمی نیازمند الگوست تا بتواند سره را از ناسره جدا سازد و راه درست را برگزیند. هر آدم بی‌ریشه و اصل و نسبی را که نمی‌توان الگو کرد . بعضی‌ها رندانه می‌گویند الگوسازی نکنید تا زمینه را برای انجام هر خطایی فراهم سازند. همان کاری که در بحث نسبی‌گرایی می‌کنند و می‌گویند که مطلقی وجود ندارد و نیکی و بدی زاده شرایط زمان و مکان است. این‌ها ترفندهای نخ‌نمایی است. انسان کامل، بدیهی است که می‌تواند الگو باشد و باید باشد. پیامبر اکرم الگو هستند . امیرمومنان الگو هستند ، این‌ها الگو نیستند، پس ابوسفیان و ابوجهل الگو هستند؟ هر بنجلی که قادر به اداره خودش هم نیست که نمی‌تواند الگو باشد. یادم هست اوایل انقلاب در مصاحبه گزینش از فردی پرسیده بودند از چه کسی تقلید می‌کنی؟ جواب داده بود از عمه‌ام و تقلید آسمانی را تا این سطح زمینی نزول داده بود. انسان‌ها را از آسمان به زمین نمی‌کشیم که نزولشان بدهیم. شأن آسمانی بودن آنان را حفظ می‌کنیم و در عین حال، مردمان را با نور هدایت وجود آنان به شاه‌راه سعادت رهنمون می‌شویم. من به هیچ وجه طرفدار اسطوره‌سازی غلط و بی‌ملاک نیستم، اما جالب اینجاست که تمام متولیان طرد اسطوره‌سازی، نوبت به خودشان که میرسد اتفاقا اسطورره سازهای قهاری هستند. جلال آل احمد در ترجمه سفری به شوروی اثر آندره ژید، به این نکته اشاره می‌کند که در آنجا مجسمه لنین را به ارتفاع ۸ متر ساخته‌اند.

بلندقدترین آدمی که فعلا در دنیا هست حدود ۵/۲ متر قد دارد که احتمالا بیمار هست. پس چطور می‌شود از آدمی، مجسمه ۸ متری ساخت؟ آن‌ها با اسطوره سازی از پیامبر (ص) و امیرمومنان (ع) مخالفند، اما اسطوره‌های خودشان چنین قد و قواره‌ای دارند. نتیجه‌گیری از این شیوه‌ها، چندان کار دشواری نیست. بشر پیوسته برای رشد و تعالی معنوی و ارتقای روحی به اساطیر نیاز داشته و گم کرده‌های خویش را در قالب و قامت آنان دیده و در بحبوحه‌های سترگ، به مدد آن‌ها جان به در برده است. منتهی سخن اینجا است که اساطیر باید مبنا و ریشه واقعی داشته باشند تا کارآمدی خود را حفظ کنند. امیرمومنان (ع) بی تردید اسطوره است. سیدالشهدا (ع) بی‌تردید اسطوره است و تمام کسانی که سعی در حذف اسطوره‌ها دارند به خوبی از تاثیر آن‌ها در تقابل با ستم و انحطاط بشری آگاهند.

کارنامه مخالفین اسطوره سازی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تبلیغات پیوسته در طول تاریخ وجود داشته، گیریم که شکل آن تغییر کرده است. در آغازین سال‌های حکومت اسلامی، متولیان تبلیغات توانستند از چهره‌ بزرگان دین، تصویری ارایه دهند که مردمان هوشیار را نیز به تردید انداخت. متاسفانه در عصر مدرنیسم، با استفاده از تکنولوژی ارتباطات، کارآیی تبلیغات، بسیار بالا رفته است، از همین رو می‌توان انسان بی اصل و نسب و فاقد ریشه‌ای در میان مردم تبدیل به چهره‌ای وجیه کرد و همه را به اشتباه انداخت. افکار عمومی، ثابت نیست، بلکه می‌توان با حیله‌ها و ترفندهای تبلیغاتی، آن را ساخت و شکل داد. حتی در جوامع اصولی که مبناها هنوز کاملا محقق نشده‌اند، می‌توان از فاصله صبح تا ظهر، با فشار تبلیغاتی، فکری و عنصری را جا انداخت. ما به سوی یک آرمانکده در حرکتیم، ولی چون هنوز آن جامعه آرمانی، محقق نشده است، می‌توان با افکار عامه مردم بازی کرد. مخالفین اسطوره سازی، در بستری که ملاک‌ها مخدوش و افکار عمومی سرگردان باشند، بهتر می‌توانند منویات خود را محقق سازند و داشتن اسطوره‌های سترگ، الهی و واقعی، دقیقا همان چیزی است که جامعه را از این خطر حفظ می‌کند و لذا دشمنی و معاندت آنان با الگوسازی و اسطوره سازی، ریشه‌ای عمیق در اعتقادات آنان دارد.

کارنامه مخالفان اسطوره‌سازی را چقدر موفقیت‌آمیز می‌بینید؟

روند جهان روند رو به تکامل است و هر جریان نادرستی، بلاخره در جایی قطع می‌شود و می‌شکند. آن‌ها تلاش می‌کنند و مسیری را طی می‌کنند و جامعه هم همراهشان می‌رود. اما ناگهان وجدان جامعه بیدار می‌شود و آحاد مردم دست به حرکتی می‌زنند که همه را متحیر می‌کند. مردم وقتی با جریانی همراه می‌شوند و در آن اصالت و صحت نمی‌بینند، ناگهان از همان جریانی که روزگاری با اشتیاق فراوان به استقبالش رفته بودند، روی می‌گردانند و هر آدمی را در جایگاه حقیقی خود می‌نشانند. این ویژگی را خداوند در ناموس خلقت تعبیه کرده است که باطل رفتنی است. خلقت، قدرت سالم سازی دارد تا آدمیان متذکر گردند. سیر تکاملی رو به سمت حضیض نیست و لذا به فرموده قرآن «..و لو لا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الارض و لکن الله ذو فضل علی العالمین. اگر نبود که خداوند بعضی از مردمان را به بعض دیگر دفع نمی‌نمود هر آینه زمین از فساد و ظلم تباه می‌گردید، ولیکن خداوند بر عالمیان دارای بخشایش است.» و این گونه است که خداوند گروهی را توسط گروه دیگر به زیر می‌کشد و لذا خطئیات یکسره به سوی بالا نیست و خداوند به گونه‌ای کارسازی فرموده است که رویدادها را این گونه رقم می‌خورند.


لطفا در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک بگذارید
لینک کوتاه: https://ayyam.ir/7452

چاپ نوشته


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برگزیده‌ها



تازه‌های شبکه‌های اجتماعی