زشتی‌ها و زیبایی‌های کرونا از زبان یک روانشناس

کرونا ما را به خودشناسی و خودآگاهی دعوت کرد

۹۹/۰۴/۹، ۷:۰۸ ق٫ظ

در حوزه کودک، بخشی از تماس‌­ها ناشی از کلافگی والدین بود. ماجرای کرونا، به خیلی‌ از پدر و مادر­ها این درس را داد که چقدر نیازمند یادگیری و بروز کردن مهارت­‌های زندگی هستند. بیشتر والدین مهارت‌های ارتباطی با فرزندان خود را ندارند.

به گزارش «ایام»، مرکز تخصصی آموزش و مشاوره خانواده بهارنکو یکی از مجموعه‌هایی است که در دوران قرنطینه کرونا، با یک حرکت جهادی تلاش کرده تا سختی‌ها و حواشی قرنطینه ناشی از شیوع اپیدمی کرونا را برای خانواده‌ها کمتر کند. «محمد آشوری» ۳۷ ساله، مدیر گروهی از مشاوران جهادگر شیرازی است که به سهم خود، در عرصه دفاع سلامت با طرح‌هایی نظیر مشاوره تلفنی رایگان در موضوعات مختلف، نقش‌آفرینی کرده‌اند. آشوری هم تحصیلات حوزوی و هم تحصیلات دانشگاهی دارد. در گفت‌وگوی ایام با آشوری، تجربه‌هایی از تلاش برای ورود آموزه‌های دینی به دنیای روانشناسی ترسیم شده است که در ادامه از نظرتان می‌گذرد:

محمد آشوری؛ مدیر مجموعه جهادی بهارنکو شیراز
محمد آشوری؛ مدیر مجموعه جهادی بهارنکو شیراز
خواستن، توانستن است

کارشناسی‌اش در رشته‌ زبان انگلیسی بوده و کارشناس ارشد مشاوره‌ خانواده دارد. تحصیلات حوزوی را هم تا سطح دو ادامه داده و نزدیک به پنج سال است که به مشاوره خانواده مشغول است: «واسطه علاقه‌مندی‌ام به روانشناسی، خواهرم بود. وقتی دانشجوی روانشناسی بود، کتاب‌­هایش را تفریحی می‌خواندم. خیلی از مطالب برایم جالب بود. یک بار متوجه شدم نویسنده یکی از کتاب‌ها، یک کشیش است. با خودم گفتم وقتی آنها می­‌توانند وارد این حوزه‌ها بشوند و این سطح اثرگذاری را داشته باشند، چرا ما وارد این مباحث نشویم.
به نظرم رسید وقتی کسی پایه‌ مسائل دینی را دارد، می‌تواند با مجهز شدن به علم روز، یک مشاور با نظام محتوایی منسجم و قوی بشود که برای جامعه ایرانی مفید است. این شد که وقتی تحصیلات حوزوی را به یک حد مطلوبی رساندم، وارد این مسیر شدم. گاهی اوقات که مراجعین می‌­فهمند سابقه‌ حوزوی دارم، اعتمادشان بیشتر می‌شود.
به خیلی از دوستان حوزوی پیشنهاد می­‌دهم که اگر علاقه­‌مند هستند، وارد این رشته شوند. چون تلفیق نگاه حوزوی و روان‌شناسی، خیلی می‌تواند به مراجعه‌کننده کمک ­کند. وقتی تکنیک‌های روان‌شناسی، چاشنی محتوای غنی اسلامی بشود، خیلی بیشتر جواب می‌­دهد تا اینکه صرفا متکی به تکنیک روان‌شناسی باشد.»

در خدمت حاشیه شهر

محمد آشوری، بعد از ورود به رشته‌ روان‌شناسی، رسالت “طبیب دوار بطبه[۱]” را برای خودش ترسیم کرده و با راه‌اندازی گروه جهادی بهارنکو، در محدوده حاشیه‌ شهر شیراز، کلاس آموزشی و جلسات مشاوره‌ رایگان برگزار می‌کنند: «اسم گروه جهادی‌مان بهارنکو هست که به صورت تخصصی در حوزه خانواده کار می­‌کنیم. الحمدالله شش سال است که فعال هستیم. خوشبختانه گروه جهادی ما تبدیل به یک مرکز جهادی شده است. الان در سطح استان ۲۸۰ مشاور جهادی داریم. یعنی در تمام شهرستان‌­های استان، یک شعبه از گروه جهادی بهارنکو وجود دارد.

تعامل با کودک از زبان بهارنکویی‌ها

تمرکز ما روی حاشیه‌شهر و نقاط پرآسیب شهرهاست. برای بعضی از نقاط که آسیب‌­های جدی‌­تر دارد، مثل محله سنگ سیاه، کلاس‌­های ثابتِ هفتگی برگزار می‌کنیم. شیوه کار هم این‌طور هست که ما رصد اولیه را انجام می‌­دهیم، آسیب­‌ها را شناسایی می‌­کنیم و متناسب با آسیب‌­های شناسایی شده، کارگاه و جلسات مشاوره برقرار می‌کنیم. کارگاه‌ها را در خود محله برگزار می‌­کنیم. برای جلسات مشاوره هم یا مشاور ما به آن محله می‌­رود یا در خود بهارنکو، بعضی زمان‌ها را به مشاوره رایگان اختصاص می‌­دهیم.

سیستمی کردن مشاوره در دوران کرونا

مرکز مشاوره تخصصی ازدواج و خانواده‌ بهارنکو، زیر نظر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی شیراز، از سال ۸۸ مسئولیت آموزش زوجین را بر عهده دارد. هر زوجی که در شیراز قصد ازدواج دارد، می‌بایست در دوره‌های آموزشی ۱۲ساعته این مرکز شرکت کنند.
مسئولان می‌گویند مداومت چندین ساله اجرای این طرح، تاثیر زیادی در کاهش آمار طلاق در شیراز داشته است. به همین دلیل، از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان طرح برتر کشوری در زمینه‌ کاهش طلاق شناخته شده است.

پوستر خلاقانه بهارنکویی‌ها برای تقدیر از کادر درمان و دعوت به همراهی عموم مردم با آنها

در ایام شیوع کرونا و تعطیلی کلاس‌های آموزشی، آقای آشوری با راه‌اندازی طرح مشاوره‌ تلفنی رایگان با همکاری مشاوران مجموعه جهادی بهارنکو، تلاش کردند مشاوره‌های لازم برای کاهش سختی‌های دوره قرنطینه را به خانواده‌ها ارائه کنند: «کرونا که اوج گرفت و به مرحله جدی قرنطینه رسید، یک رصدی کردیم و دیدیم لیست‌های تلفنی متعددی از مشاورین در فضای مجازی منتشر شده، ولی تقسیم­‌بندی مشخصی ندارد. یعنی مردم با یک لیست پنجاه شماره­‌ای مواجه می‌­شدند که نمی‌­دانستند برای حل مشکل خود، به کدام یک از آنها تماس بگیرند بهتر است.
بنابراین ما به این فکر افتادیم که یک طرح مشاوره تلفنی رایگان راه­‌اندازی کنیم که در آن تخصص‌ها مشخص باشد. دوازده خط موبایل در نظر گرفتیم که دوازده مشاور در سه بازه‌ی زمانی پاسخگوی آن بودند. یک عده از بچه‌­ها از هشت صبح تا ساعت یک مشاوره می‌­دادند. از ساعت یک تا دو را برای استراحت، نماز و صرف نهار اختصاص دادیم. از دو تا هفت شب یک گروه دیگر از مشاوران پاسخگو بودند. از هفت تا ده شب هم یک گروه دیگر.

پوستر طرح جهادی بهارنکویی‌ها

ما این سه شیفت را با چهار موضوع مختلف پوشش می‌دادیم: خانواده، کودک و نوجوان، روانشناسی بالینی و آرام­سازی معنوی. یعنی در هر بازه زمانی یک روان‌شناس کودک داشتیم، یک روان‌شناس بالینی، یک مشاوره خانواده و یک مشاوره مذهبی. هر تماس هم بسته به سوالی که داشتند، تا ۲۵ دقیقه طول می‌کشید. الحمدالله طرح خیلی خوب بود و ما از شهرهای مختلفی حتی خارج از استان فارس هم تماس داشتیم. از اهواز، یزد، اصفهان، کرج، سیستان و بلوچستان و هرمزگان تماس می‌گرفتند و ما هم پاسخگو بودیم. حتی در وبینار[۲]­هایی که این مدت برگزار کردیم یک نفر از دانمارک شرکت کرد.

اوج‌گیری کار در روزهای قرنطینه

آشوری از موضوعات مبتلابه جامعه و موضوعاتی که در روزهای کرونایی، فراوانی بیشتری در تماس‌های مردم داشته می‌گوید. او برعکس ادعاهای رسانه‌های خارجی، مواجهه با همسر یا کودک‌آزاری داشته است: «ما در تلفن‌های خودمان خیلی کم، ضرب و شتم، همسر­آزاری و کودک‌­آزاری داشتیم. بیشترین تماس‌های ما در موضوع خانواده، مربوط به دخالت خانواده‌ها بود. رفت‌وآمد­ها کم شده بود و با تماس‌­های تلفنی، پچ‌­پچ­‌های بین زن و مرد از حریم خانه بیرون می‌رفت. یعنی بحث‌های درون خانواده را به عنوان دردِدل، برای سایرین تعریف می‌کردند و این نکته، تبعات خاصی داشت.

مجموعه پوسترهای تبدیل تهدید کرونا به فرصت‌های مهم برای زندگی افراد

یک عده­‌ای بودند که در آستانه‌ ازدواج یا نامزدی بودند. اما با آمدن کرونا، ازدواج‌شان به تاخیر افتاده بود. همین تاخیر، تلنگری برای بعضی زوج­‌ها شده بود که بیشتر فکر کنند. تماس‌­هایی داشتیم که دختر خانم می‌­گفت ما قرار بوده این هفته عقد کنیم، ولی الان که مراسم‌مان به تعویق افتاده، یک سری حرف و حدیث­ بین خانواده­‌ها پیش آمده. حتی خودم دارم به این فکر می‌­کنم که آیا واقعا ما به درد هم می‌خوریم؟

در حوزه کودک، بخشی از تماس‌­ها ناشی از کلافگی والدین بود. این ماجرای کرونا، خیلی قاطعانه این درس را به خیلی‌ها داد که چقدر پدر و مادر­ها نیازمند یادگیری و بروز کردن مهارت­‌های زندگی هستند. بیشتر والدین مهارت‌های ارتباطی با فرزندان خود را ندارند. در این مدت بچه­‌ها در محیط خانه محصور بودند، پدر و مادرها هم که قبلا بیرون از خانه اشتغال داشتند، با وضعیت قرنطینه‌ خانگی برخورد بیشتری با بچه‌ها دارند. رفتار شیطنت­آمیز بچه طبیعی است، ولی در دوره قرنطینه برای پدر و مادرها نمود بیشتری داشت. همین باعث یک سری بدرفتاری‌ها بین والدین و فرزندان می‌شد. باز این اتفاق در خانواده‌هایی که پدر و مادر هر دو شاغل بودند، بیشتر اتفاق افتاد.»

وقتی تکنیک‌های روانشناسی هم جوابگو نیست

در بین سرفصل‌هایی که معمولا مشاوران و مراکز مشاوره ارائه می‌کنند، تعامل بین مفاهیم و مضامین دینی و روانشناسی کمتر مدنظر است. اما گروه مشاوران بهارنکو، این ایده نو را آزموده و نتیجه هم گرفته است: «در بحث آرام‌سازی معنوی، یک مورد خیلی جالب داشتیم. آقایی تماس گرفته بود و خیلی نگران مرگ بود. می‌گفت قبلا فکر می‌کردم اگر زمان مرگ خودم را بدانم، چه کارهایی انجام می‌دهم. الان کرونا مثل هفت‌تیری است که همه را هدف گرفته، به همین خاطر استرس دارم و هیچ کاری نمی‌توانم انجام دهم. او دائما به گذشته و گناهانی که انجام داده بود فکر می‌کرد و همین نگرانش کرده بود.
به ذهنم آمد هیچ‌کدام از تکنیک‌­های روان‌شناسی امروزی جوابگوی این آقا نیست. بنابراین به او توصیه کردم قرآن را با ترجمه بخواند و ذکر بگوید. بخشی از دستور­العمل­‌هایی را به او گفتم که اسلام برای این مسائل پیشنهاد می‌دهد. همان ­آقا بعد از چند روز دوباره تماس گرفت و ­گفت خیلی حالم بهتر شده. تازه فهمیدم چقدر قرآن خواندن خوب است. کاش زودتر شروع به خواندن قرآن می‌کردم.

یکی از طرح‌های گرافیکی تولید شده زیر نظر بهارنکو

این روزها با نگاهی که به تجربه مشاوره تلفنی در دوره قرنطینه کرونایی داریم، به این نتیجه رسیدیم که شیوع کرونا به هر کسی یک تلنگری زده. کرونا علی‌رغم اینکه خیلی چیزها را به هم ریخت، ولی دارد بشر را به نوعی خود­آگاهی می‌­رساند.»

جهاد یک مشاور، تحمل سختی‌هاست

محمد از تلخ و شیرین مشاوره‌های این روزها می‌گوید. از تماس‌هایی که باعث شده چند روز مغموم باشد و تماس‌هایی که به اتفاق‌های خوبی منجر شده: «برخی تماس‌­ها تلخی خاص خودش را دارد. ولی از بعضی تماس‌ها، خاطرات خیلی خوبی دارم. تماس‌هایی که باعث سازش شده بود، خاطره‌ خوشی دارند.
مثلا بین تماس‌هایم یک زن و شوهری بودند که هر دو شاغل بودند. اما به شدت با هم مشکل داشتند. مشکل آنها این بود که هر کدام فکر می‌کرد طرف مقابلش باید بنشیند و حرف او را بشنود. یعنی هر کدام می‌خواست اولین نفر باشد که حرفش را می‌زند. وقتی با من صحبت می‌کردند، هر دو خیلی قشنگ حد و سهم خودشان را از این مشکل متوجه بودند. دیدم کافی است از آنها بخواهم یک بار تحمل کنند و هر دو اول حرف یکدیگر را بشنوند. یعنی اصل مشکل آنها، بلد نبودن مهارت ارتباط موثر و گفتگوی سالم بود. در این مورد من با هر دو نفر صحبت کردم و مهارت‌های ارتباطی را به آنها یاد دادم. خوشبختانه بعد از چند روز همان آقا و خانم که پشت تلفن مدام داد و بیداد می‌کردند، تماس گرفتند و تشکر کردند که مشکلات آنها به تدریج دارد حل می‌شود.»

تحقیق: محمدحسین عظیمی
تنظیم: حسین دارابی


[۱] طبیبی که خود به دنبال مریض می رود

[۲] سمینارهای آنلاین


لطفا در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک بگذارید
لینک کوتاه: https://ayyam.ir/7510

چاپ نوشته


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برگزیده‌ها

 معرفی «موانع رشد علمی ایران و راحل‌های آن»
«دانشگاه» یا «مدرک گاه»
 مروری اجمالی بر مطالبات رهبری از رسانه ملی
رسانه ملی و مطالبات رهبری
مشاهده همه


تازه‌های شبکه‌های اجتماعی